1. Home
  2. Moduł 2 – Nauczanie i uczenie się
  3. Treści szkoleniowe
  4. 2.2 Kooperatywne uczenie się jako metodologia szkolenia osób z niepełnosprawnościami

2.2 Kooperatywne uczenie się jako metodologia szkolenia osób z niepełnosprawnościami

Kooperatywne uczenie się to specyficzna metodologia nauczania, dzięki której słuchacze uczą się w małych grupach, pomagając sobie nawzajem i czując się wspólnie odpowiedzialnymi za swoją przygodę. W grupie różnice zmieniają się w możliwości (poprawy dla każdego), niezależnie od cech osobistych. Cechy jednostek, w tym osób z niepełnosprawnościami i / lub mających trudności, w tej metodologii stają się ogólnymi zasobami dla rozwoju osobowości i zdolności każdego z nich. Trener podejmuje się roli moderatora i organizatora działań, kształtując ‘środowisko uczenia się’, w którym słuchacze, w sprzyjających warunkach i na dobrych relacjach, przekształcają każde działanie edukacyjne w proces – ‘grupę rozwiązywania problemów’, osiągając cele, których realizacja wymaga osobistego wkładu wszystkich uczestników. Cele te mogą zostać osiągnięte, jeśli w małych grupach słuchacze rozwiną pewne umiejętności i kompetencje społeczne, rozumiane jako zestaw ‘umiejętności interpersonalnych i w pracy w małych grupach, niezbędnych do rozwoju i utrzymania wysokiego poziomu współpracy’. W porównaniu z tradycyjnym podejściem do pracy, badania pokazują, że kooperatywne uczenie się ma następujące zalety:

a) Lepsze wyniki uczących się: wszyscy pracują dłużej nad zadaniem i z lepszymi wynikami, poprawiając wewnętrzną motywację, rozwijając umiejętności rozumowania i krytycznego myślenia;

b) Bardziej pozytywne relacje między uczącymi: słuchacze są świadomi znaczenia wzajemnego wkładu we wspólną pracę, a tym samym rozwijają wzajemny szacunek i ducha współpracy;

c) Lepsze samopoczucie psychiczne: słuchacze rozwijają poczucie własnej skuteczności i poczucia własnej wartości, lepiej radzą sobie z trudnościami i stresem.

Podstawy teoretyczne nauczania kooperatywnego są następujące:

– praca w grupie,

– rola trenera.

Praca w grupie

W odniesieniu do grupy należy uwzględnić następujące aspekty:

a) Współzależność społeczna. Współzależność społeczna to taka, w której odpowiedzialność za osiągnięcie wspólnego celu jest całkowicie powierzona całej grupie. Ta współzależność między członkami grupy jest pozytywna, ponieważ możliwość, że każdy musi osiągnąć swój własny cel, zależy od możliwości, że inni muszą osiągnąć swój własny. Ta pozytywna współzależność między członkami grupy powstaje na dwóch poziomach: obiektywnym i subiektywnym. Poziomem obiektywnym jest, sytuacja kiedy aby osiągnąć cel zależność od innych jest konieczna i fundamentalna, ponieważ charakter zadania jest z pewnością większy niż możliwości uczestników, albo z powodu jego złożoności (warunków lub ograniczeń). Istnieje subiektywna współzależność, kiedy ‘uczestnicy postrzegają’, że są ze sobą powiązani, to znaczy, że każdy jest świadomy, że musi skoordynować swoje wysiłki z wysiłkami innych, aby osiągnąć rezultat. Warunek pozytywnej współzależności skłania jednostki do komunikowania się, informowania się, zwracania się o pomoc i udzielania jej, do wymiany poglądów, do pozytywnego zarządzania konfliktami. Ma to zatem natychmiastowy i bezpośredni wpływ na motywację, zaangażowanie, wysiłek i wydajność. Trener musi również pamiętać o tym, że w ramach wspólnego uczenia się istnieją różne rodzaje pozytywnej współzależności, a niektóre z nich to:

cel: gdy członkowie grupy pracują razem, aby osiągnąć wspólny rezultat, którego nie byliby w stanie osiągnąć sami;

nagroda: gdy członkowie grupy współpracują ze sobą we wspólnym celu, za którego osiągnięcie będą mieli uznanie;

zasoby: gdy członkowie grupy, osiągając swój cel, są uzależnieni od zróżnicowanych umiejętności i zdolności (współzależność zasobów) lub materiałów (współzależność materiałów).

b) Kompetencje komunikacyjne. Sukces wspólnego uczenia się opiera się na dobrych umiejętnościach komunikacyjnych i interpersonalnych grupy. Kooperatywne uczenie się nie zakłada, że członkowie jednej grupy posiadają tę kompetencję; jednak należy ją dokładnie zbadać przed rozpoczęciem nauki, innymi słowy, należy zweryfikować zarówno zdolność do tworzenia wiadomości, jak i zdolność do rozumienia.

c) Kierownictwo i funkcje lidera. Kooperatywne uczenie się, wychodząc od obserwacji, że każda sytuacja może wymagać różnych umiejętności przywódczych, zakłada, że grupa, która zapewnia podział i rotację funkcji kierowniczych pomiędzy różnymi zadaniami, jest bardziej efektywna. Uczenie się poprzez współpracę obejmuje teorie sytuacyjne, zgodnie z którymi wszyscy członkowie grupy mogą być liderami, jeśli stymulują oni grupę do wykonania zadania i utrzymania dobrej relacji. Funkcje lidera można podzielić na dwie kategorie (D.W. Jhonson i F.P. Jhonson): działania zorientowane na zadanie (osoba przedstawia nowe pomysły, daje sugestie / informację, przydziela role, itp.) oraz te zorientowane na satysfakcję i przyjemność przebywania z innymi członkami grupy (osoba zachęca wszystkich do aktywnego udziału, ułatwia komunikację, łagodzi napięcia, itp.)

d) Konstruktywne zarządzanie konfliktami. Podstawą kooperatywnego uczenia się jest strategia negocjacji. Wymaga ona, aby dwóch lub więcej aktorów nie rywalizowało ze sobą, ani nie szukało sposobu indywidualnego rozwiązania swoich problemów, ale starało się otwarcie komunikować o tym, co jest przyczyną konfliktu, jasno wyrażać swoje głębokie potrzeby, szanować się wzajemnie. Ze względu na wzajemne zrozumienie, obie osoby muszą kreatywnie i bez prekluzji poszukiwać takich rozwiązań, które mogą w pełni zaspokoić interesy i potrzeby każdego z nich i zdecydować się na rozwiązanie, które będzie można kontrolować, tak aby Ci, którzy naruszają zawarte porozumienia, uzyskali natychmiastowe wsparcie, aby zaniechać kontynuacji niewłaściwych działań. Kooperatywne uczenie się jest metodologią, która pomaga przygotować się na zdolność do konstruktywnego rozwiązywania konfliktów poprzez ‘podnoszenie zdolności do współdziałania w celu negocjowania rozwiązania konfliktu, gdy ten się pojawi’.

e) Rozwiązywanie problemów. Grupa będzie miała do czynienia z problemami, których rozwiązanie zależy od sposobu ich rozwiązania. Najbardziej efektywnym podejściem jest postepowanie wg następujących kroków: 1) wiedzieć, kiedy pojawia się problem; 2) zdefiniować problem; 3) znaleźć rozwiązania i ocenić je; 4) wybrać rozwiązanie i zdecydować, jak je wdrożyć. Kilka użytecznych modeli rozwiązywania problemów i śledzenia wymienionych kroków to: myślenie poboczne (DE BONO), twórcze rozwiązywanie problemów (PARNES), rozwiązywanie problemów w oparciu o model Bonela lub przy pomocy grupy kooperacyjnej (D.W. JONSON i E. P. JOHNSON). Trener, który decyduje się na korzystanie z nauczania kooperatywnego musi znać te modele, wybrać ten, który najlepiej odpowiada charakterystyce grupy, a na koniec nakierować grupę do ich właściwego zastosowania.

f) Proces podejmowania decyzji. Podejmowanie decyzji w grupie jest bardzo ważne, więc grupa musi o tym wiedzieć i być w stanie podjąć takie kroki. Proces podejmowania decyzji jest zazwyczaj opisany w trzech etapach: a) identyfikacja alternatyw; b) ocena alternatyw; c) wybór alternatywy lub podjęcie ostatecznej decyzji. Grupa musi nie tylko być w stanie postępować w jak najlepszy dla siebie sposób, ale musi również być w stanie wybrać najbardziej odpowiedni sposób. Dobry wybór sposobu podejmowania decyzji może być oceniany na podstawie różnych zmiennych: wymaganego czasu i dostępnego czasu, sytuacji, jakości rozwiązania, udziału osób, zaangażowania i odpowiedzialności członków grupy za podjętą decyzję. D.W. JONSON i E. P. JOHNSON (1991) opisują siedem rodzajów podejmowania decyzji: a) autorytarne; b) oparte na odwołaniu się do ekspertów; c) oparte na konsultacjach z poszczególnymi członkami grupy; d) oparte na decyzji odpowiedzialnego członka grupy po dyskusji w grupie; c) oparte na odpowiedzialności za decyzję powierzoną ograniczonej grupie; f) uzyskane w drodze głosowania mającego na celu wyrażenie założeń większości; g) oparte na konsensusie.

Rola trenera

Rola trenera w metodologii kooperacyjnego uczenia się polega na tworzeniu grupy; nauczaniu bezpośrednio umiejętności społecznych; kontrolowaniu pracy grupy w trakcie (monitorowanie) i po (obserwacja); ewaluacji.

  1. Tworzenie grup. Trener powinien starać się tworzyć grupy, składają się z członków o zróżnicowanych zasobach. Grupy muszą być małe (3-4 osoby) w taki sposób, aby ułatwić procesy interakcji, przejęcia odpowiedzialności, współpracy, rozwiązywania ewentualnych problemów.
  2. Bezpośrednie nauczanie umiejętności. Bezpośrednie nauczanie umiejętności społecznych jest z pewnością jedną z najważniejszych cech kooperacyjnego uczenia się. Po pierwsze, trener będzie musiał wybrać te umiejętności społeczne, które są najbardziej przydatne dla grupy i najbardziej przydatne w danej sytuacji. Następnym etapem będzie jego nauczanie, które odbędzie się z uwzględnieniem faktu, że warunkiem pełnego nabycia kompetencji jest regularne przechodzenie przez kolejne etapy: teoria działania – doświadczenie – refleksja – modyfikacja teorii działania – doświadczenie. Model, który odzwierciedla te fazy to model D.W. JONSON’a i E.P. JOHNSON’a (1991), który jest podzielony na pięć faz: a) pomoc uczącym się w odkryciu potrzeby posiadania pewnej kompetencji społecznej; b) upewnienie się, że słuchacze rozumieją, o jaką kompetencję mają się ubiegać; c) zorganizowanie i przygotowanie sytuacji do ćwiczeń; d) upewnienie się, że słuchacze zastanawiają się i oceniają wykorzystanie swojej kompetencji; oraz d) sprawdzenie, czy słuchacze kontynuują ćwiczenie swojej kompetencji.
  3. Kontrola w trakcie pracy grupowej (monitorowanie) i po jej zakończeniu (obserwacja). Praca grupowa może być kontrolowana na dwa sposoby: 1) obserwacje trenera, po której następuje podzielenie się końcową oceną na forum całej grupy; 2) dyskusja w małych grupach. Przeprowadzenie dobrej oceny przez trenera wymaga od niego wcześniejszej decyzji: a) umiejętności społecznych, które mają być obserwowane; b) techniki obserwacji; c) tego, czy należy zatrzymać się na obserwacji konkretnej grupie, czy skupić się na większej liczbie grup w klasie; d) sposobu obserwacji; e) wartości, jaką należy przypisać dokonanej obserwacji; f) opracowania ‘arkusza obserwacji’ dotyczącego kompetencji społecznych. Końcowa obserwacja wiąże się z oceną dokonywaną po zakończeniu pracy grupy i może być przeprowadzona z wykorzystaniem obserwacji zebranych podczas monitoringu i w dyskusji grupowej.
  4. Ocena indywidualna i / lub grupowa. Moment ewaluacji jest ważnym aspektem kooperatywnego nauczania. Aby móc je prawidłowo przeprowadzić, trener musi: a) jasno zdefiniować cele, które zamierza osiągnąć oraz kryteria, według których proponuje ocenić osiągnięcia grupy; b) przygotować testy, które odzwierciedlają to, co zamierza zmierzyć; c) przekazać informacje o oczekiwanych wynikach w precyzyjnym i określonym kontekście; d) odróżnić sposób zbierania informacji od sposobu, w jaki dokonuje się faktycznej oceny. Proces oceny powinien obejmować, oprócz wskaźników ilościowej i jakościowej weryfikacji efektów uczenia się, także kontrolę poprawy kompetencji społecznych, które wpływają na uczenie się. Ocena indywidualna, w porównaniu z grupową, uważana jest jedynie za środek lub narzędzie operacyjne, które pośredniczy w procesie uczenia się jednostek.

Umiejętności trenera w kooperatywnym nauczaniu. W nauczaniu inspirowanym przez kooperatywne uczenie się, trener rozszerza granice swoich kompetencji edukacyjnych, ponieważ aktywizuje i wzmacnia słuchaczy w ich nauce, a także osiąga cele poznawcze, emocjonalne i motywacyjne. W nauczaniu kooperatywnym doświadczony nauczyciel, w odniesieniu do tego, czego uczy całą klasę, jest tą osobą, która wie, jak aktywizować, organizować, ukierunkowywać na zadanie kompetencje swoich słuchaczy. W szczególności, umiejętności trenera nie zmieniają się, ale są rozpatrywane z innego punktu widzenia. Trener musi nie tylko być świadomy przedmiotów, których uczy i stale aktualizować materiały, ale także posiadać umiejętność wyboru ilości materiałów, nad którymi słuchacze mogą pracować – dzielenia ich w taki sposób, by były adresowane do grupy, prześledzenia ścieżek refleksji lub samokontroli procesu uczenia się, – musi także być w stanie prześledzić ścieżkę poznawczą, dzięki której jego słuchacze będą się uczyć.

Was this article helpful to you? Yes No

How can we help?