1. Home
  2. Moduł 2 – Nauczanie i uczenie się
  3. Treści szkoleniowe
  4. 2.1 ICF jako filozofia i narzędzie do ponownego przemyślenia kontekstu edukacyjnego

2.1 ICF jako filozofia i narzędzie do ponownego przemyślenia kontekstu edukacyjnego

ICF

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) od lat utrzymuje, że zdrowie nie może być uważane za zwykły brak choroby, ale musi być postrzegane i przede wszystkim realizowane jako globalny psychospołeczny dobrostan lub jako pełna realizacja swojego potencjału w różnych kontekstach życia. Wizja ta jest zgodna z najnowszymi opracowaniami filozofii politycznej w zakresie sprawiedliwości i równości.

Dokonując przeglądu koncepcji funkcjonowania / zdrowia i niepełnosprawności człowieka, WHO wprowadziła Międzynarodową Klasyfikację Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia (ang. International Classification of Functioning, Disability and Health, w skrócie ICF; WHO, 2002.2007), która obecnie stanowi antropologiczny model i standardowy język opisowy najbardziej rozwinięty w tej dziedzinie.

ICF uwzględnia złożoną wizję funkcjonowania człowieka w wyniku złożonych, globalnych i wielowymiarowych interakcji pomiędzy kontekstem biologicznym, biostrukturalnym, funkcjonalnym, zdolności, uczestnictwa społecznego oraz środowiskowym i osobistym. Według WHO funkcjonowanie człowieka, czyli jego zdrowie lub niepełnosprawność, musi być odczytywane i rozumiane w sposób globalny, jako dynamiczny wynik interakcji między tymi czynnikami. Te czynniki to w szczególności:

  1. Warunki fizyczne: elementy biologiczne, które mogą mieć wpływ na ogólne funkcjonowanie danej osoby;
  2. Części ciała: zbiór wymiarów anatomicznych, które stanowią ciało; zbiór organów;
  3. Funkcje organizmu: zespół czynności fizjologicznych organów, w tym funkcje umysłowe;
  4. Aktywności osobiste: zestaw umiejętności, które człowiek rozwija w wyniku interakcji ciała z tymi czynnikami w konkretnym kontekście, takimi jak umiejętności uczenia się, stosowania wiedzy, wykonywania rutynowych czynności, komunikowania się, odnoszenia się do innych, poruszania się, czy dbania o siebie i swoje środowisko życia;
  5. Uczestnictwo społeczne: zestaw czynności wykonywanych w ramach odgrywania rzeczywistych ról w normalnym życiu we wspólnych kontekstach, takich jak wykonywanie czynności, które pracownik musi wykonywać w przedsiębiorstwie, uczestnik szkolenia w trakcie trwania szkolenia, itp.;
  6. Konteksty środowiskowe: wszystkie sytuacje, które człowiek doświadcza, i które mogą pośredniczyć w jego funkcjonowaniu w sposób pozytywny (wspierający) lub negatywny (bariery); wśród nich znajdują się relacje, postawy, wymiary środowiska fizycznego i architektonicznego, technologie, itp.;
  7. Konteksty osobiste: wszystkie zmienne typu psychoaktywnego w kontekście, w którym człowiek żyje, i które mogą pośredniczyć w jego funkcjonowaniu, np. poczucie własnej wartości, samodzielność, tożsamość, motywacja, style atrybutów, itp.

Sytuacja zawodowa / niezdolność do pracy danej osoby, w każdym wieku, jest ogólnym wynikiem wzajemnych wpływów spośród 7 czynników określonych powyżej. Kiedy różne czynniki oddziałują na siebie w pozytywny sposób, osoba dorosła będzie pracować dobrze również z punktu widzenia uczenia się, w przeciwnym razie jej funkcjonowanie będzie problematyczne w każdym kontekście, w tym w trakcie szkolenia.

Z tego, co właśnie zostało przedstawione, istnieje interesujące rozróżnienie pomiędzy ‘trudnością’, a ‘niepełnosprawnością’. Niepełnosprawność jest cechą indywidualną, taką jak brak kończyny, lub utrata funkcji, takich jak słuch. Trudność nie prowadzi automatycznie do niepełnosprawności, zależy to zarówno od możliwości jej przezwyciężenia (np. przy użyciu aparatu słuchowego), jak i od porządku społecznego. Niepełnosprawność jest ograniczeniem funkcjonalnym lub niezdolnością do wykonywania niektórych ważnych funkcji, co w kontekście edukacyjnym może oznaczać przeszkodę w nauce. Zatem upośledzenie słuchu może stać się niepełnosprawnością w uczeniu się, jeśli nauczanie nie jest odpowiednio prowadzone. Gdyby nauczanie było prowadzone na różne sposoby, na przykład z wykorzystaniem języka migowego, upośledzenie słuchu pozostałoby takie samo, ale nie prowadziłoby do niepełnosprawności.

Interakcje między składowymi ICF

ICF w zakresie budowy środowiska szkoleniowego

Trener zaczyna od wizji przedstawionej przez ICF, że funkcjonowanie człowieka jest wynikiem złożonej, globalnej i wielowymiarowej interakcji czynników biologicznych, biostrukturalnych, funkcjonalnych, zdolności, uczestnictwa społecznego oraz kontekstu środowiskowego i osobistego. Następuje przygotowuje i przeprowadza swoją interwencję formacyjną w inny sposób, zaczynając od charakterystyki swoich przyszłych słuchaczy.

Trener musi mieć świadomość, że wiele elementów składających się na kontekst szkoleniowy może utrudniać lub ułatwiać uczestnictwo danej osoby, co jest jeszcze bardziej prawdziwe w przypadku osób z niepełnosprawnościami, w nauce.

Ważne jest również, aby trener był świadomy różnicy między zdolnościami, a wydajnością. Zdolność, zgodnie z ICF, oznacza to, co człowiek jest w stanie zrobić (działanie lub funkcja) bez wpływu czynników kontekstowych, środowiskowych lub osobistych. Termin ‘wydajność’ oznacza to, co uczestnik jest w stanie zrobić pod wpływem czynników kontekstowych.

Przykład: uczestnik może mieć dobre umiejętności werbalne, odpowiedni język ekspresji, dobre umiejętności komunikacyjne. Dla tej osoby negatywnym czynnikiem kontekstualnym / osobistym jest silny niepokój społeczny w obecności obcych osób. W związku z tym, w przypadku tej osoby będzie brakowało ekspresji podczas uczestnictwa w życiu społecznym w obecności nieznajomych lub obcych mu osób.

W sytuacji takiej, jak opisana powyżej, rozumie się, że osoba posiadająca te cechy podczas szkolenia, w którym słuchacze są zobowiązani do ujawnienia innym tego, czego się nauczyli lub wyników badań, zostałaby negatywnie oceniona, stawiając ją w sytuacji silnego niepokoju z konsekwencjami negatywnymi dla swojego procesu uczenia się.

Innym przykładem jest osoba z upośledzeniem funkcji umysłowych w zakresie skupiania uwagi. Uwaga stanowi zarówno filtr hamujący, jak i wzmacniacz dla bodźców, które otoczenie wysyła do osoby, i które muszą być rozwijane poznawczo. W swojej funkcji filtra, uwaga skupia się tylko na niektórych bodźcach, zapobiegając innym, nieistotnym w tym czasie dla zadania, przed którym stoi dana osoba, aby wejść do procesu przetwarzania informacji i być rozpatrywanym na wyższym poziomie poznawczym. Funkcja skupiania uwagi może mieć kilka wad, które mogą, jeśli nie są brane pod uwagę, powodować nieefektywne uczenie się, np.:

1) Słaba zdolność do skutecznego ‘przeciwstawiania się’ nieistotnym bodźcom, od których konsekwencji łatwo jest odwrócić uwagę (zakłócenie selektywnej uwagi). Dla trenera oznacza to, na przykład, znalezienie kontekstu edukacyjnego, w którym nie ma żadnych dźwięków mogących rozpraszać daną osobę.

2) Słaba zdolność do jednoczesnego przetwarzania kilku różnych bodźców lub różnych aspektów złożonej sytuacji bodźcowej, co powoduje zdolność do uchwycenia tylko niektórych aspektów sytuacji bodźcowej, a nie innych, które w konsekwencji są ignorowane (zaburzenie podzielnej uwagi). Ta nadmierna selektywność w szczegółach może prowadzić do znacznych ograniczeń w uczeniu się, ponieważ zmniejsza zakres i złożoność komunikatów, które uczestnik szkolenia jest w stanie rozszyfrować i przetworzyć. Na przykład, trener powinien rozważyć, czy dane wizualne (rysunki) i dane słuchowe (słowa wypowiedziane przez trenera) powinny być prezentowane w tym samym czasie, co inne alfabetyczne dane wizualne (słowa pisane).

3) Zbyt krótki czas skupiania uwagi (zakłócenie uwagi stałej).

Dobrze jest, aby w tym przypadku trener wiedział, że uwaga, nawet w przypadku deficytu, może być zwiększony, biorąc pod uwagę niektóre zmienne, takie jak:

– zainteresowanie i motywacja wewnętrzna i zewnętrzna w stosunku do prezentowanego materiału;

– zdolność do rozumienia i skutecznego reagowania;

– stan dobrego samopoczucia fizycznego;

– stan emocjonalny.

Ponadto trener powinien mieć na uwadze, że zwraca się również uwagę na charakterystykę bodźca:

  1. Jego intensywność: jasny kolor przyciąga więcej niż jeden transparentny;
  2. Jego rozmiar: duża rzecz prawdopodobnie zwraca większą uwagę od małej;
  3. Czas trwania lub powtarzalność: bodziec o krótkim czasie trwania nie przykuwa uwagi tak bardzo jak ten, który trwa lub powtarza się w czasie;
  4. Jego treść emocjonalna: bodziec, który dla danej osoby zawiera w sobie konotacje emocjonalne, przyciągnie ją łatwiej niż bodziec neutralny;
  5. Nowy bodziec: nagły lub nieoczekiwany bodziec ma większe szanse na przyciągnięcie uwagi niż bodziec znany lub oczekiwany;
  6. Kontrastowe bodźce przyciągają więcej uwagi niż podobne bodźce;
  7. Coś poruszającego się bardziej przyciąga większą uwagę, niż coś nieruchomego (Malim, 1195, s. 20).

Powyższe dwa przykłady pokazują, w jaki sposób wiedza trenera na temat uczestników szkolenia staje się kluczowym elementem, ponieważ może ukierunkować go w wyborze odpowiednich celów, w prawidłowym sposobie prezentacji treści, w wyborze najodpowiedniejszych metod nauczania, w ustawieniu sali lekcyjnej, itp. Trener nie powinien starać się zmieniać sytuacji szkoleniowej w taki sposób, aby kategoryzować osoby z niepełnosprawnością – w miarę możliwości – tylko w ten sposób będzie można przeprowadzić skuteczną interwencję szkoleniową dla rozwoju osoby szkolonej.

Was this article helpful to you? Yes No

How can we help?